Türkiye’de Şeker Üretiminin Tarihsel Gelişimi

Türkiye’de şeker varlığı, tarihsel birikimi, tarımsal altyapısı ve ekonomik etkileriyle stratejik öneme sahiptir. Şeker pancarına dayalı üretimin korunması ve geliştirilmesi, yalnızca bir tarım politikası değil; aynı zamanda gıda güvenliği ve kırsal kalkınma meselesidir. Doğru politikalarla desteklendiği takdirde Türkiye, şeker üretiminde kendine yeterli yapısını sürdürebilecek potansiyele sahiptir. Ancak şu unutulmamalıdır ki Türkiye’deki şeker satış fiyatı gerçekten çok düşük rakamlarda seyrediyor 1kg şekerin satış fiyatı kdv hariç 32.70kr bu fiyatın, fabrikalarında kazanıp yoluna devam edebilmesi için en az 2 katı olmalıdır. Yıllara bakıldığında çiftçilerin devlet tarafından desteklendiğini ve diğer mahsul fiyatlarına göre pancar fiyatının ezdirilmediği gözükmektedir. Ancak şeker sanayiinde üretilmiş şeker satış fiyatlarının düşük olduğu çok aşikardır. Yetkililerin bu konuda tedbir almaları çok elzemdir.

Türkiye’de modern anlamda şeker üretimi Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlamıştır. 1926 yılında Alpullu ve Uşak Şeker Fabrikalarının kurulmasıyla birlikte, ilk türk şekeri Alpullu Şeker fabrikasında üretilmiştir. 20 aralık 1930 da Atatürk fabrikayı ziyaret etmiştir. Büyük kurtarıcı Cumhuriyetin ilk fabrikası olarak kabul edilen Alpullu Şeker Fabrikasını zevk ve gururla gezdikten sonra Şeker sanayi hakkındaki düşüncelerini anı defterine şöyle yazmıştır. “ Alpullu Şeker Fabrikası’ nı gezdim. Gördüğüm vaziyetten çok memnun kaldım. Müessesenin daha tevsii etmesini ve şimdiye kadar olduğundan fazla muvaffak olmasını dilerim. Memleketimizin her müsait mıntıkasında şeker fabrikalarının çoğalması ve bu suretle memleketin şeker ihtiyacının temini mühim hedeflerimiz arasında tanınmalıdır.“ yazmıştır. Devlet destekli politikalar sayesinde şeker pancarı üretimi hızla yayılmış, özellikle İç Anadolu, Ege ve Karadeniz bölgelerinde kırsal kalkınmanın lokomotiflerinden biri hâline gelmiştir. Uzun yıllar boyunca Türkiye, şeker ihtiyacının neredeyse tamamını kendi üretimiyle karşılayabilen sayılı ülkeler arasında yer almıştır.

Şeker Pancarı

Türkiye’de şeker üretiminin ana kaynağı şeker pancarıdır. Şeker pancarı üretimi, iklim ve toprak koşulları bakımından uygun olan bölgelerde yoğunlaşmaktadır. Niğde, Konya, Eskişehir, Çorum, Kayseri, Yozgat, Aksaray, Tokat ve Afyonkarahisar gibi iller başlıca üretim merkezleridir. Şeker pancarı, çok sayıda çiftçiyi doğrudan etkileyen ve tarımsal istihdam yaratan bir üründür.

Nişasta Bazlı Şeker (NBŞ)

Mısırdan elde edilen nişasta bazlı şeker, özellikle içecek ve işlenmiş gıda sektöründe kullanılmaktadır. Türkiye’de NBŞ üretimi, kota sistemiyle sınırlandırılmıştır. Bu ürünün sağlık etkileri ve pancar üretimine olan dolaylı etkileri kamuoyunda sıkça tartışılmaktadır.

Türkiye’de Şeker Fabrikaları ve Üretim Yapısı

Türkiye’de uzun yıllar boyunca şeker fabrikalarının büyük bölümü kamuya ait olmuştur. Türk şeker bünyesindeki fabrikalar, pancar üreticileriyle sözleşmeli tarım modeli üzerinden çalışmıştır. Son yıllarda bazı şeker fabrikalarının özelleştirilmesiyle birlikte sektörde özel sermayenin payı artmıştır.

Şeker fabrikaları yalnızca şeker üretmekle kalmamakta; melas, küspe ve alkol gibi yan ürünler aracılığıyla hayvancılık ve enerji sektörlerine de katkı sağlamaktadır.

 Ekonomik ve Sosyal Önemi

Şeker sektörü, Türkiye’de yüz binlerce çiftçinin geçim kaynağıdır.

Şeker pancarı tarımı;

Kırsal istihdamı destekler,

Tarımsal sanayi entegrasyonunu güçlendirir,

Göçü azaltıcı bir rol oynar,

Hayvancılık için yan ürünler üretir.

Bu yönleriyle şeker varlığı yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal bir değere sahiptir.

Türkiye’de şeker sektörü çeşitli yapısal sorunlarla karşı karşıyadır:

Üretim maliyetlerinin artması,

Şeker fiyatlarının hak ettiği değeri bulamaması,

Kota uygulamalarının çiftçi gelirlerini sınırlaması,

NBŞ kullanımına yönelik tartışmalar ve kayıt dışı üretimler,

Küresel fiyat dalgalanmaları,

Bu sorunlar, şeker varlığının sürdürülebilirliği açısından dikkatle ele alınması gereken konular arasındadır.

Geleceğe Yönelik Değerlendirme

Türkiye’nin şeker varlığını koruyabilmesi için şeker üreten fabrikaları ve pancar üreticisini destekleyen, verimliliği artıran ve çevresel sürdürülebilirliği gözeten politikalara ihtiyaç vardır. Ar-Ge yatırımları, modern tarım teknikleri ve düzenli kota uygulamaları sayesinde şeker sektörü hem ulusal ihtiyacı karşılamaya hem de kırsal kalkınmaya katkı sunmaya devam edebilir.